خدمتی نوین و مؤثر در درمان کلیه مشکلات خلقی و رفتاری کودکان و بزرگسالان

سایت نوروفیدبک

تهران، خیابان پیروزی ، بین خیابان سوم و چهارم نیروی هوایی ، پلاک 125 ، ساختمان پزشکان ادیب ، طبقه سوم ،واحد 6 تلفن : 77478732 - 09101893094
فلج مغزی ، تأخیر حرکتی

فلج مغزی

اگر کودک شما هنوز گردن نگرفته ، نمی نشیند یا حرکت نمی کند... عضلاتش سفت یا شل بوده تشنج میکند...
اختلال یادگیری

مشکلات یادگیری

اگر فرزند شما در نوشتن دیکته مشکل دارد، اگر متن کتاب را به سختی می خواند و یا در یادگیری ریاضی مشکل دارد...
اوتیسم

اوتیسم

اگر فرزند شماحرف نمی زند،اگر با شما و دیگران ارتباط برقرار نمی کند ...
مشکلات توجه و تمرکز

مشکلات توجه و تمرکز

اگر از حواس پرتی و عدم تمرکز فرزندتان رنج می برید،اگر کودک مدام بازی و فعالیت خود را تغییر می دهد، اگر کاری را تا آخر انجام نمی دهدو ...
اصغر کاظمی کارشناس کاردرمانی و دانشجوی دکتری مشاوره

اصغر کاظمی

مدیر کلینیک با قریب 20 سال تجربه کار بالینی
نویسنده :دکتر کاظمی مدیر اجرایی مرکز کاردرمانی رویش

 

1-    ABA

تحلیل رفتار کاربردی (ABA) کاربرد اصول یادگیری و روش و تکنولوژی مشق شده از آن اصول است که برای حل مسائل مهم اجتماعی بکار می رود، هزاران مطالعات تحقیقاتی منتشر شده در طول 40 سال، تأثیر ABA را بر روی گستره وسیعی از مشکلات کودکان ثابت کرده است:

  • جمعیت کودکان و بزرگسالان (با بیماری های ذهنی، نقص رشدی و اختلالات یادگیری)
  • مداخله گران( والدین – معلمین و کسانی که با آنها کار میکنند(
  • رفتارها( زبان- مهارتهای زندگی کاربردی و فراغتی ، خشونت ، خودزنی، رفتارهای متضاد و کلیشه ای(

)ABA تحلیل رفتار کاربردی )فرایند سیستماتیک اعمال مداخله بر اساس اصول نظریه یادگیری است که رفتارهای احتماعی معنی دار را به درجه هدفمند ارتقاء می دهد و برای نشان دادن این موضوع، مداخله گران ( مربیان مربوطه) مسئول بهبود این رفتار هستند.

 

هدف از کاربرد ABAبرای کودک اتیستیک

-          آموزش و ایجاد مهارتهای جدید در زمینه زبان وارتباط ، رفتار های اجتماعی ، رفتارهای مراقب از خود ، مسائل تحصیلی و نظایر آن.

-       نگهداری وحفظ رفتار مطلوب در کودک.

-       افزایش رفتارهای مطلوب.

-       تعمیم رفتار مطلوب ورفتار یاد گرفته شده به سایر شرایط وموقعیت های مشابه.

-       کاهش یا حذف رفتار های نا مطلوب مانند ایجاد قششرق،آسیب به خود،رفتارهای وسواس جبری ونظیر آن.

 

اجزاء ABA

محرکهای تمیزی : (DS) علامت یا یک نشانه محیطی است که معلم،درمانگریا والدین می خواهندبه کودک آموزش دهند تا با ارائه یا مشاهده آن پاسخ مناسب را بدهند.

محرکهای سرنخ : (PS) یک نشانه ،علامت یا محرک پیش آیندی است که به تمیز وتشخیص محرک تمیزی در کودک کمک می کند وموجب آن میشود تا کودک در مقابل محرک تمیزی پاسخ مناسب بدهد.اگر چه محرکهای سرنخ یاری رسان بسیار خوبی برای کودک هستند،براساس توان یادگیری کودک استفاده از آن برای معلم آزاد می باشد.

پاسخ : ((R رفتاری است که هدف آموزش می باشد وبا تشخیص محرک تمیزی کودک باید آن پاسخ را ارائه دهد.

فاصله میانی کوشش : (ITI) مکث کوتاهی است  میان کوشش های متوالی کودک برای دادن یک پاسخ مناسب.

محرک تقویت کننده : (RS)

 

2-     FLOOR TIME

این مدل آموزشی توسط یک روانشناس کودک به نام Stanly Creenspan بر اساس تفاوت فردی رشد ابداع شد. در این شیوه درمانی مستقیماًبا کودک اتیستیک کار می شود. این درمان در محیطی انجام می شود که محرک های محیطی کم باشد .زمان درمان 2تا5 ساعت در روز است .این روش نوعی درمان از طریق بازی است وباید در قالب کارهایی که کودک دوست دارد، مهارت های اجتماعی را به او آموزش داد.برنامه های درمانی روش Floor Timeبر اساس افزایش تعامل بین کودک وبزرگسال طرح ریزی می شود تا بدین وسیله ارتباطات کودک اتیستیک از نظر عاطفی  رشد بهتری داشته باشد.Creenspan  مراحل رشد عاطفی کودک را در شش مرحله به این شرح عنوان کرده است :

1-علاقه مندی به نور وصدا

2- توانایی در برقراری ارتباط بامردم

3- توانایی انتخاب کردن از بین اشیاء 

4- توانایی در اشارات پیچیده ودرک اشارات دیگران وحل مشکلات

 5- توانایی بیان نظر وعقیده

6- توانایی ارتباط بین نظر واجرای آن

9-      Creenspanمعتقد است که با استفاده از این روش خانوادهاو مربیان میتوانند به بهبود توسعه نشانگرهای رشدی کمک نمایند.این روش درمانی بر رشد عاطفی کودک اتیستیک بیشتر از رشد شناختی وی  تاکید دارد وبرای درمان رشد گفتار یا رشد حرکتی از روش های سنتی استفاده نمی کند.

Floor Time شبیه بازی درمانی است.سعی بر این است که ارتباط کودک با فرد دیگر از طریق برنامه های دقیق بازی بیشتر مؤثر شود در این روش که شش مرحله است کودک تقلید وچگونه یاد گرفتن را از یک بزرگتر فرا می گیرد وبه عبارتی کودک باید تمام این مراحل را طی کند.این روش در ساعت فراغت کودک استفاده می شود.ممکن است کودکان در این روش با مشکلاتی نیز روبرو شوند مثلاً به علت اختلال حسی ودرک بعضی از تمرینات خواسته شده مشکل پیدا کنند ویا قادر به انجام برخی از تمرینات بدنی در برنامه نشوند.این روش به طرز مجزا کودک را در به دست آوردن مهارتهای گفتاری وبدنی کمک نمی کند بلکه از نظر احساسی وروانی به کودک کمک میکند تا او بتواند درک بیشتری پیدا کرده واز طریق آگاهی و تجربه مهارتهای دیگر را نیز بدست آورد.

 

3- ارتباط  تسهیل شده

ارتباط تسهیل شده روشی است که فرد اتیستیکی که نقص زبانی دارد،توانایی ایجاد ارتباط در سطحی طبیعی یا نزدیک به طبیعی ایجاد می کند. این روش بر اساس این فرضیه است که اختلال حرکتی فرد مانع برقراری ارتباط در وی می شود ونداشتن مهارت های ارتباطی در این امر دخیل نیست.پایه گزار این روش یک فرد استرالیایی است که در سال 1970 برای کمک به یک فرد فلج مغزی  آن را ابداع کرد.تسهیل ارتباط در این روش به این طریق است که فرد دست یا مچ یا بازو (عضوی که بتواند حرکت نماید)را روی تخته ای که دارای صفحه کلید است می گذارد.بر روی این صفحه کلید تصاویری وجود دارد وبا کمک این تصاویر ،بدون اینکه به گفتن کلمه یا عبارتی نیاز باشد ،درخواست خود را نشان می دهد.

به نظر مبتکر این روش ،با این تکنیک،افراد اتیستیکی که ناتوانی تکلم دارند یا توان بیان ندارند،می توانند در سطحی بالاتر از گذشته ارتباط برقرار کنند.این روش در زمینه های مختلف ارتباطی در کودکان وبزرگسالان اتیستیک کاربرد دارد..همچنین با این روش کودکان اتیستیک وعقب ماندگی ذهنی توانستند در کلاس های درسی شرکت نمایند ووظایف وتکالیف تحصیلی خود را در سطح خوبی انجام دهند.

4- داستا نهای اجتماعی

بسیاری از افراد اتیستیک که دارای نقایصی در درک وشناخت اجتماعی هستند،توانایی اندیشیدن در مورد راه های لازم برای ارتباط مطلوب ومتقابل اجتماعی را ندارند.تئوری ذهن در این زمینه اظهار می دارد که افراد اتیستیک قادر به درک واستنباط نقطه نظرات ،تصورات وتقاضای دیگران نمی باشند وبه همین دلیل از نظر افراد عادی انسانهایی خود محور وخودخواه به نظر می رسند .لازم است استراژیهایی ارائه گردد تا به افراد اتیستیک کمک نماید تاموقعیتهای اجتماعی را پیش بینی ودرک نمایند.داستان های اجتماعی یکی از این تکنیکها است که در زمینه درک عوامل اجتماعی به کودک اتیستیک کمک می نماید.

داستانهای اجتماعی همان ارائه رفتار های مطلوب اجتماعی در قالب داستان به کودک می باشد.این روش ابتدا به وسیله سک کارول گری طرح وتوسعه پیدا کرد و پاسخ به سؤالاتی است که افراد اتیستیک ممکن است در روابط مناسب ومطلوب با دیگران به آن نیاز داشته باشند برای مثال پاسخ به سؤالات چه کسی؟چه چیز؟چه وقت؟کجا؟وچرا؟در موقعیت های گوناگون اجتماعی.

 

5- درمان با حیوانات

حیوانات می توانند به عنوان محرکی برای کودکان باشند،توجه کودک را جلب کنند وتوانایی شنیدن ویادگیری وی را افزایش دهند .درمان با حیوانات شامل تعلیم به سگ،بازی با هامسترها (حیواناتی که از نظر ظاهر وجثه شبیه به سنجاب بوده وتقریباً بی خطرند)،اسب سواری ویا شناکردن وآب بازی در کنار دلفین ها می باشد.از نظر روانشناختی کودکان در زمانی که با حیوانات مورد علاقه خود بازی می باشند ،به برقراری ارتباط اجتماعی تمایل بیشتری دارند.همچنین کودکان از این شیوه درمانی لذت برده واحساس رضایت واعتماد به نفس می نمایند.

 

6- روش ارتباطی جایگزینی تصویر(PECS)

این سیستم مبنی بر متد ABAساخته شده وبه کودک آموزش می دهد که به جای گفتن یک عبارت از تصویر برای عنوان کردن مقصود خود استفاده نماید .فرد برای نشان دادن آنچه که نیاز دارد ،یک عکس به مخاطب خود نشان می دهد .استفاده از این روش در زمانی که فرد تبحر یافت به او این امکان را می دهد که با استفاده از تصاویر متوالی حتی جمله نیز بسازد.استفاده از تصاویر به تعامل فرد مخاطب نیاز ندارد وفرد یاد می گیرد برای جلب توجه طرف مقابل خود و درخواست نیاز های خود از این روش استفاده نماید.این روش در کودکان یا بالغینی که تاکنون برای درخواست کردن پیش قدم نشده اند ،به کار می رود.زیرا به این طریق کودک خود در بروز نیاز های خود پیش قدم می گردد.نکات مثبت روش PECSآن است که این روش کاملاً واضح  ومشخص وبین المللی و همگانی بوده ودر تمام دنیا کاربرد دارد.همچنین در این روش توسط خود کودک درخواست انجام گرفته وشما در دست های کودک تصویری را می بینید که نشان دهنده ی نیاز های وی  می باشد.با این روش کودک می تواند با هر کسی رابطه داشته باشد .همچنین این روش به آموزش طولانی مدت ویا ابزار گران قیمت نیاز ندارد.این روش را می توان به همه خانواده ها ودرمانگران توصیه نمود.

 

7- یکپارچگی حسی (SI)

درمان هماهنگی حسی به معنای معالجه حسی –حرکتی در کودکان اتیستیک می باشد وپایه گزار آن دکترA.jean Ayresمی باشد که این درمان را بر اساس مفهوم رشد عصبی واتیسم پایه گزاری کرد .وی متوجه شد که کودکان اتیستیک به انواع مشکلات حسی دچار هستند. این مشکلات شامل پاسخ های بیش از حد ویا کمتر از حد به تحریکات حسی ویا عدم توانایی در هماهنگی حس ها با یک دیگر می باشد . او متوجه شد که ممکن است با شنیدن صدای خفیف از جا بپرد (حساسیت بالا)ویا ممکن است نسبت به یک محرک قوی کاملاً بی تفاوت باشد .کودکان اتیستیک اغلب در درک حس های بدن خود مشکل دارند. ممکن است این کودکان دارای آستانه تحریک بالاتر ویا پائین تری باشند ویا اینکه مغزشان قادر نباشد از اطلاعات بدست آمده توسط حواس پنج گانه آنها درک درستی از شرایط موجود بدست آورد.

دکتر آیرز اعتقاد داشت که فعالیت های خود آزاری ویا اعمال کلیشه ای که از ویژگی های بسیاری از کودکان اتیستیک می باشد ،به علت عملکرد بد حسی آنهاست.بنابراین در تئوری خود عنوان کرد که با بهبود این عملکرد ،توانایی های مغز نیز تغییر یافته ومغز با درمان های لازم می تواند به هماهنگی های حسی دست یافته ودر برابر تحریکات عملکرد مناسبی نشان دهد. همچنین این درمان سبب کاهش رفتار های خود آزاری در کودک می گردد.

 

8- برنامه TEACCH

این اصطلاح به معنای برنامه آموزش ودرمان مشکلات ارتباطی وابسته به اتیسم در کودک است.این برنامه در سال 1970در دانشکده پزشکی کارولینای شمالی شکل گرفت واولین برنامه جامع برای خدمات رسانی به کودکان وبزرگسالان اتیستیک ودیگر اختلالات رشدی مشابه می باشد امروزه برنامه TEACCHدامنه وسیعی از خدمات را برای اطفال نوپا،کودکان،نوجوانانوخانوادهایشان ارائه می نماید که این برنامه تشخیص ،ارزیابی، برنامه درمانی مناسب برای هر فرد،آموزش مخصوص ،آموزش مهارت های اجتماعی،آموزش شغل وحرفه ،مشاوره به مدرسه ،آموزش و مشاوره خانواده وتسهیل فعالیت های گروهی در خانواده را شامل می شوند.اساس این برنامه بر این مبتنی است که باید محیط خود را با کودک وفق دهد نه اینکه کودک خود را با محیط سازگار نماید. این برنامه بر اساس سطح عملکرد کودک آماده گردیده وبرنامه ریزی براساس نقاط ضعف وقوت کودک است .در این برنامه از یک روش درمانی برای معالجه همه افراد استفاده نمی شود بلکه برای رسیدن فرد به بیشترین سطح استقلال بهترین ودر دسترس ترین روش ها رابه کار می برد .بیشترین تاکید روی آن است که به فرد اتیستیک وخانواده اش با کاهش رفتارهای اتیستیک کمک شود.بعضی از جنبه های درمانی این برنامه عبارتند از:

بهبود سازگاری:برای بهبود سازگاری از دو استراتژی استفاده می شود. به وسیله آموزش،مهارت های کودک را بهبود می بخشند و محیط کودک را تعقییر می دهند. این روش ها بر نقص های کودک غلبه می کند وباعث کم شدن استرس کودک می شود.

همکاری خانواده:در این برنامه خانواده نقش همکار درمانگر را بازی می کند.درمانگر روش TEACCHتکنیک های درمانی را به خانواده ها آموزش داده و در مورد تعقیرات مفیدی که باید در محیط خانه صورت بگیرد توصیه هایی می نماید.زیرا همانطور که اقدامات درمانی در مراکز انجام می گیرد،می توان آنها را در خانه نیز به کار برد.

این روش اولین روشی بود که در آمریکا برای کودکان اوتیستیک به کار گرفته شد.در این روش از تکنیک های خاصی استفاده نمی شود بلکه برنامه درمانی براساس سطح عملکرد کودک پایه ریزی می شود .توانایی های کودک براساس معیارهای آموزش روانی بررسی می شود وتکنیکهای درمانی در جهت بهبود ارتباط ،مهارت  های اجتماعی و انطباق طراحی می شود .به جای اینکه یک مهارت وتوانایی خاص آموزش داده شود سعی براین است که به کودک مهارت های آموزش داده شود که بتواند محیط اطراف و رفتارهای اطرافیان خود را بهتر درک کند . مثلاً بعضی از کودکان اتیستیک هنگام درد شروع به فریاد زدن می کنند در این روش به کودک آموزش داده می شود تا هنگام درد با برقراری ارتباط آن را به اطرافیان خود بفهماند.

 

9- موسیقی درمانی وهنر درمانی

استفاده از موزیک وهنر بخصوص در بهبود هماهنگی حسی بسیار مفید است زیرا این روش ها می تواند در یک محیط کنترل شده ،تحریکات حسی وبینایی وشنیداری ایجاد نماید . با هنر درمانی می توان از طریق نقاشی کردن ،هماهنگی چشم ودست را افزایش داد.همچنین می توان تحریکات حسی را با استفاده از ساختن اشکال با گل رس یا خمیر بازی یا موم افزایش داد.رشد کارهای هنری وتفسیر کارهای دیگران ،کودک را با روش های غیر کلامی برای مطرح کردن خود وجلب توجه  آشنا میکند.گوش کردن موسیقی وترانه برای رشد گفتار ودرک زبان مفید است.

 

تهیه و تنظیم : اصغر کاظمی کاردرمان




ویزیت مدیریت مرکز

انواع تست هوش

بازی درمانی ، رویش دوباره

نوروفیدبک ، انعکاس امید